Özel Dosyalar : Avrupa Topluluğu

Avrupa Topluluğunun oluşması

1. ADIM

9 Mayıs 1950 tarihinde Fransız Dışişleri Bakanı Robert Schuman Avrupa ülkelerine bir çağrı yaparak, savaş sanayinin ana maddeleri olan kömür ve çeliğin üretim ve kullanımının uluslarüstü bir organın sorumluluğunda yönetilmesi gerektiğini belirtmiş ve böylece Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu kurulması için ilk adım atılmıştır.

Schuman Planı esas alınarak yapılan görüşmeler sonunda AKÇT’yi kuran ve aynı zamanda bugünkü Avrupa Birliği’nin temelini oluşturan Paris Antlaşması, Almanya, Belçika, Fransa, Hollanda, İtalya ve Lüksemburg arasında 18 Nisan 1951 tarihinde Paris’te imzalanmış ve 25 Temmuz 1952 tarihinde yürürlüğe girmiştir. AKÇT’ye İngiltere, İrlanda ve Danimarka 1.1.1973, Yunanistan 1.1.1981, Portekiz ve İspanya 1.1.1986, Finlandiya, İsveç ve Avusturya ise 1.1.1995 tarihinde katılmışlardır. 'Montanunion' olarak da anılan bu anlaşma ile, üye ülkeler arasında bir ortak kömür ve çelik pazarı oluşturulması, ekonominin geliştirilmesi ve istihdam ile hayat seviyesinin yükselmesinin sağlanması hedeflenmiştir.

2. ADIM

1957 yılında altı Batı Avrupa Devleti (Almanya, Fransa, Belçika, Hollanda, Lüksemburg ve İtalya) arasında imzalanan 'Roma Antlaşması' ile Avrupa ekonomik Topluluğu, kurulmuştur. AET’ye hukuken ve fiilen uluslararası bir kuruluş olma niteliğini kazandıran Antlaşma, 1 Ocak 1958 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Roma Antlaşması, 248 madde, ekler ve protokollerden oluşmaktadır.

AET’nin nihai hedefi Avrupa’nın siyasal bütünlüğe ulaşmasıdır. Bu hedefe varmak için öngörülen ekonomik dengeyi sağlamak üzere, ilk araç olarak üye ülkeler arasında malların, hizmetlerin, sermayenin ve emeğin serbestçe dolaştığı bir ortak pazar ve gümrük birliği kurulması öngörülmüştür. Roma Antlaşması’nın 2 nci maddesinde AET’nin hedefi 'Topluluğun görevi, ortak pazarın kurulması ve üye ülkelerin ekonomik politikalarının giderek yaklaştırılması suretiyle, Topluluğun bütünü içinde ekonomik etkinliklerin uyumlu olarak gelişmesini, sürekli ve dengeli bir yayılmayı, artan bir istikrarı, yaşam düzeyinin hızla yükseltilmesini ve birleştirdiği devletler arasında daha sıkı ilişkileri gerçekleştirmektir' şeklinde özetlenmiştir.

3. ADIM

Paris Antlaşması’nı imzalayan altı ülke arasında AKÇT ile sınırlı bir alanda başlatılan bütünleşme çabalarını çeşitli alanlara yaygınlaştırma girişimleri kapsamında, öncelikle, Avrupa genelinde siyasi alanda bir bütünleşme gerçekleştirme yoluna gidilmiştir. Ancak, 1952 yılında Avrupa Savunma Topluluğu ve 1953 yılında Avrupa Siyasal Topluluğu (European Political Economy) olarak somutlaşan dış politika ve savunma politikası alanlarındaki bütünleşme girişimlerinin başarısızlıkla sonuçlanması neticesinde, ekonomik entegrasyon gerçekleştirilmeksizin siyasi entegrasyona ulaşılamayacağı şeklindeki görüş ortaya çıkmış ve bu doğrultuda ekonomik entegrasyon çabaları yoğunluk kazanmıştır.

Bunun üzerine, Messina’da, 1-2 Haziran 1955 tarihinde düzenlenen konferansta iki yeni Avrupa Topluluğu’nun daha kurulması kararlaştırılmıştır. uzun süren görüşmeler ve teknik çalışmalardan sonra 25 Mart 1957’de, bu kez Roma’da imzalanan Antlaşmalar ile AET ve EURATOM kurulmuştur. EURATOM’un amacı, atom enerjisinin barışçı amaçlarla kullanımını geliştirmektir. Antlaşma’nın 1 inci maddesi çerçevesinde EURATOM’un temel hedefi, nükleer endüstirinin süratle kurulması ve gelişmesi için gerekli şartların gerçekleştirilmesi yolu ile üye ülkelerin hayat seviyelerinin yükseltilmesi ve diğer ülkelerle ilişkilerin geliştirilmesi olarak özetlenmektedir.

Avrupa Toplulukları’nın Gelişimi ve Genişleme Süreci

Roma Antlaşması’nın 1958 yılı başında yürürlüğe girmesinden sonra, her üç Topluluk (AKÇT, EURATOM, AET) bakımından, özellikle de Roma Antlaşması’nın uygulanması açısından başarılı olarak nitelendirilebilecek bir dönem başlamıştır.
Üye devletler arasındaki gümrük birliği, Roma Antlaşması’nda öngörülen tarihten bir buçuk yıl önce, 1 Temmuz 1968’de gerçekleşmiş, ulaştırma ve enerji alanlarındaki gecikmelere rağmen AET, 'geçiş dönemi' adı verilen ilk uygulama devresinin sonunda 31 Aralık 1969 tarihinde Antlaşma ile saptanan hedeflerin çoğuna ulaşmayı başarmıştır.
Diğer taraftan, 1969 yılında La Haye’de yapılan Zirve’de, Topluluklara katılma talebinde bulunan İngiltere, İrlanda, Danimarka ve Norveç ile konuya ilişkin müzakerelerinin başlatılması kabul edilmiştir. İki yıl süren müzakerelerden sonra İngiltere, İrlanda ve Danimarka tam üye olarak, 22 Ocak 1972 tarihinde Topluluğa katılmışlar, Norveç’in katılma anlaşması ise, adıgeçen ülkede yapılan bir referandum ile reddedilmiştir. 1981 yılında Yunanistan’ın da Topluluğa katılmasıyla üye sayısı 10’a çıkmıştır. 1.1.1986 tarihinde İspanya ve Portekiz’in katılmasıyla Topluluğun üye sayısı 12’ye yükselmiştir.
Topluluğa üye ülkelerin sayısının 12’ye yükselmesi sonrasında, üyelik için başvuruda bulunan ülkelerin sayısında da artış gözlenmiştir. Türkiye’nin 14 Nisan 1987 tarihinde Topluluğa tam üyelik başvurusunda bulunmasının ardından, 17 Temmuz 1989’da Avusturya da müracaatta bulunmuştur. 4 Temmuz 1990’da Kıbrıs Rum Kesimi, 16 Temmuz 1990’da Malta, 1 Temmuz 1991’de İsveç, 18 Mart 1992’de Finlandiya, 20 Mayıs 1992’de İsviçre, 25 Kasım 1992’de Norveç, 31 Mart 1994’de Macaristan, 5 Nisan 1994’de Polonya, 22 Haziran 1995’de Romanya, 26 Haziran 1995’de Slovakya, 13 Ekim 1995’de Letonya, 24 Kasım 1995’de Estonya, 8 Aralık 1995’de Litvanya, 14 Aralık 1995’de Bulgaristan, 17 Ocak 1996’da Çek Cumhuriyeti,10 Haziran 1996’da Slovenya bu doğrultuda karar almışlardır. 1 Ocak 1995 tarihi itibariyle, daha önce Avrupa Serbest Mübadele Bölgesi (EFTA) üyesi olan, Avusturya, Finlandiya ve İsveç AB’ne tam üye olmuşlardır.
İrlanda’nın 31.7.1961, Danimarka’nın 9.8.1961, İngiltere’nin 10.8.1961 ve Norveç’in 30.4.1962 tarihlerinde Topluluğa yaptıkları ilk katılma müracaatları reddedilmiştir.
Norveç’in Katılma Anlaşması Eylül 1972’de gerçekleştirilen referandum sonucunda, % 53.5 olumsuz oyla reddedilmiştir.
AT-Yunanistan Ortaklık Anlaşması 9.7.1961 tarihinde imzalanmış ve 1.11.1962 tarihinde yürürlüğe girmiştir.
Malta 26.10.1996 tarihinde tam üyelik başvurusunu dondurmuştur. Malta Eylül 1998’de başvurusunu yinelemiştir.

AVRUPA EKONOMİK TOPLULUĞU’NUN HEDEFLERİ

.Bir ortak Avrupa Pazarını kurmak
.Üyelerin Ekonomi politikalarını yaklaştırmak
.Üyeler arasındaki ilişkilerin ve yaşam düzeylerinin yaşam düzeylerinin dengeli ve devamlı gelişmesini sağlamak
.Ekonomik ve parasal birlik oluşturmak
.Ortak bir dış politika ve güvenlik politikası uygulamak
.Birlik vatandaşlığı kavramını oluşturmak
.Hukuk ve iç işleri alanında daha sıkı işbirliğini gerçekleştirmek
.İnsan Haklarını Topluluk Hukukunun Genel İlkesi olarak kabul etmek

HEDEFLERE ULAŞABİLMEK ÜZERE FAALİYETLERİ;

Üye ülkeler arasındaki ticarette vergi ve resimlerden arınmak
Miktar kısıtlamalarını kaldırmak
Bir ortak Gümrük tarifesi (OGT) tesis etmek
Üretim faktörlerinin serbest dolaşımını sağlamak
Tarım, Balıkçılık, Ulaştırma, Çevre alanlarında ortak politika belirlemek
Ortak Pazar’da rekabet ortamı yaratmak
Ulusal Mevzuatların uyumunu sağlamak
Bir Avrupa Yatırım Bankası kurmak
Üye Ülkelerin Ekonomi Politikalarında sıkı koordinasyonu sağlamak

AVRUPA TOPLULUKLARINDA YAPILAN ANTLAŞMALAR İLE GETİRİLEN DEĞİŞİKLİKLER

1958 ROMA ANTLAŞMASI / AAET (EURATOM)
Roma Antlaşması, 1 Temmuz 1987 Tarihli Tek Avrupa Senedi (SINGLE EUROPEAN ACT) ile önemli değişikliklere uğramıştır. Bu değişikliklerin temelinde Avrupa Parlementosu'nun yetkilerini arttırma ve Topluluğun Tek Avrupa Pazarı’nın tamamlanmasına dönük engellerin giderilmesi için karar alma sürecinin kolaylaştırılması düşüncesi bulunmaktadır.

1993 MAASTRICHT ANTLAŞMASI İLE GETİRİLEN YENİ DÜZENLEMELER

Birlik Vatandaşlığı
Ekonomik Ve Parasal Birlik
Avrupa Merkez Bankası, Avrupa Merkez Bankaları Sistemi, Avrupa Para Enstitüsü
Eğitim
Kültür
Kamu sağlığı
Tüketicinin korunması
Trans-Avrupa Şebekeleri
Sanayi
Ortak Karar Prosedürleri
Ombudsman Müessesesi
Bölgeler Komitesi
Ortak Dış Politika Ve Güvenlik Politikası
Hukuk Ve İç İşleri alanında işbirliği
Avrupa Parlementosu’na yeni yetkiler tanınması
İkame etme prensibi (SUBSIDIARITY)

1999 AMSTERDAM ANTLAŞMASI İLE GETİRİLEN YENİ DÜZENLEMELER

Özgürlük, Güvenlik ve Adalet
Avrupa Birliği ve Avrupa Vatandaşlığı
Uyumlu ve etkin bir dış politika
Birliğin Kurumları
Daha sıkı işbirliği ve etkinlik
Antlaşmaların basitleştirilmesi ve düzenlenmesi