Özel Dosyalar : Balkan Hemofili Vakası

Elbette bu yazıyı okuyacak olanlar arasında tıp literatürüne aşina olanlar ve doktorlar da bulunacaklardır. Ama bu gruba dahil olmayan bizler için küçük bir ön açıklama ile Balkanların en son kanlı perdesinde nelerin olduğunu anlatmak istedik.

Tıp adamlarının iyi bildiği üzere Hemofili kanamanın durdurulamaması ve pıhtılaşamamasına neden olan ve sadece erkeklerde görülen, ama kadınların taşıyıcılığı sonucunda doğurdukları erkeklerde ortaya çıkan bir hastalıktır. Balkanlar da yüzyıllardır kanayan bir yara olarak bir hemofili hastası profilini göstermektedir. Daima hasta yatağında, daima huzursuz ve daima birilerinin müdahalesine ihtiyaç duymaktadır. Müdahaleler kısa vadelidir ve yenilenmesi gerekir. Eğer Balkanlar bir birey olsaydı; hiç şüphesiz ki tıp literatürüne "Balkan Hemofilisi Vakası" olarak geçen bir terim de kalın tıp kitaplarında yerini alırdı.

Ancak dış ilişkiler ve devletlerarası hukuk tıbbın aksine nadiren teorilerle bağdaşık bir pratik gösterir. Zira Balkanlar'daki olaylar her zaman için siyasal bilimler okullarını ve günümüz diplomatlarını yetiştiren profesörlerin teorilerini bir kalemde hiçe saymaktadır.

1940'ların sonundan 1980'lerin sonuna dek oldukça yapay bir yapıyla ve sadece ideolojinin ve İkinci Dünya Savaşı'nda bir arada savaşmış olmanın bir araya getirebildiği bu birbirinden pek de farklı olmayan ama birbirleriyle hep gırtlak gırtlağa gelen insanlar grubunun en son sahneye çıktığı yer ise Makedonya...

İşin en ironik kısmı ise, Makedonya'nın Yugoslavya'dan bağımsızlığını kazanmasının neredeyse tek kurşun atmasıyla gerçekleşmiş olması. Slovenya'nın bile ayrılmak için milis güçleriyle ufak çaplı bir gövde gösterisi yapmak durumunda kaldığını (dikkat ederseniz Boşnak ve Hırvatlara hiç değinmiyorum) göz önüne alacak olursak Makedonya'nın bağımsızlığını kazanması cidden oldukça hafif ve kolay bir girişim olmuştur. Elbette ki bunun ardında Sırplarla dini bir birlik (Ortodoks Hristiyanlık) ve ortak tedirginlik olarak değerlendirilen Kosova Arnavutlarının varlığı da önemli bir unsur olmuştur.

Makedonya'nın tanınması ise daha zor gerçekleşmiştir. Özellikle Yunanistan'ın yeni kurulan devlet ismine kendisinden toprak talebi geleceği kaygısıyla uzun süreyle muhalefeti aşılamamış; tıpkı birbirleriyle rekabet halindeki benzer firmaların isimlerinin önüne "öz" ve "hakiki" gibi sıfatlar yakıştırılmasına ya da bir kuaför ya da berberin eski çırağının kendisine dükkan açarak, "ABC kuaför'ünden Ali" gibi bir tabela asmasına benzeyen diplomatik bir manevra ile "Eski Yugoslav Cumhuriyeti" Makedonya adıyla bu devlet ortaya çıkmıştır.

Makedonya, önüne çıkan Bosna, Hırvatistan ve Kosova'da yaşanan ve NATO'nun müdahil olduğu çatışmalardan faydalanarak ülkesine Amerikan askeri daveti kabul edilerek ve Batı'dan yardım alarak belirli ölçüde ekonomisini düze çıkarmış ve gelişmiştir. Ancak, Makedonya, ne yazık ki, ülkesinin Balkanların ufak bir minyatürü olduğu gerçeğini unutan, ya da Batı'dan aldığı yardımlar ve toprak bütünlüğünün vazgeçilmezliğinden cesaret almış liderlerce yönetilmeye başlanmıştı.

Makedonya başta Arnavutlar, Türkler, Pomaklar, Yunanlılar, Bulgarlar, Sırplar, Yahudiler ve Çingenelerden oluşan oldukça zengin bir etnik yapıya sahiptir. Ancak Makedonya bu grup ve cemaatlerin kendi dillerinde eğitim yapma, üniversite kurma ve kamu memuriyeti edinme haklarını görmezden geldi. Ancak Balkanlarda aklı selim hiçbir lider Amerika'da İç Savaş çatışmaları ya da bağımsızlık savaşındaki muharebelerin temsili gerçekleştirmek için insanların lacivert, gri ya da kırmızı üniforma giydiklerini, Balkanlarda ise insanların üniformalarını komşuları ile dövüşmek, hatta daha da korkuncu aynı sokakta yanyana gezen bir erkeğin diğer bir etnik gruptan kızın en ufak bir çatışmada zorla ırzına geçebileceğini daima hatırlar.

Makedon başbakanı Georgievski ise, Arnavutların onbeş yıldan bu yana kendi dillerinde eğitim ve kamu memuriyetine ayrım uygulanmadan alınması taleplerini görmezden gelmiştir. Arnavutlar ise Kosova'da çarpışmış olan kuzenlerinden yardım istemişlerdir. Kosovalı milisler ise bunun karşısında Makedon ordusunu bazı noktalarda geri çekilmeye zorlayarak bazı sınır köyleri ve Tetovo kentini ele geçirmiştir. Kumanova ve Üsküp'e yakın bazı noktalara da akınlar yapmıştır. Makedon Ordusu da ülkenin sınırlarını ve birliğini korumak için hukuki olarak müdahale hakkını kullanmış ve Arnavut milisleri Kosova'ya çekilmeye zorlamıştır.

Ancak buna rağmen Slavların dışındaki diğer etnik grupların taleplerini görmezlikten gelmeye devam edince, Arnavutların sempatisini kazanan Kosovalı milisler geri dönmüş ve çatışmalar yeniden başlamıştır. NATO'nun ve Genel Sekreter (Birinci Blair Hükümetinin Savunma Eski Bakanı) Lord George Robertson'ın kişisel gayretleri ve Avrupalı ve ABD'li diplomatların çabasıylasağlanan ateşkesin sonucunda bir milli mutabakat hükümeti oluşturulmuş ve bakanlıklardan bazıları Arnavutlara verilmiştir. Ancak çatışmaların durdurulması Georgievski'nin tutumu ve karşılıklı provokasyonlar yüzünden mümkün olmamıştır.

Makedon Hükümetinin web sitesine (www.gov.mk) girdiğimde Arnavut bakanlardan birinin üniversite eğitimini Kosova'da tamamlamış olması da ilgimi çeken bir faktör oldu. Belki de, Makedonya'da fırsatını bulamamış olmasındandır, kim bilir? Ancak kesin olan birşey, Georgievski'nin yapıcı tutumlar içerisine girerek ülkesinin haklı bütünlüğünü korumasıdır. Aksi takdirde, umutsuz "Balkan Hemofili Vakalarından" bir diğerini hasta yakınlara bildirmek zorunda kalan hekimlerden biri durumuna düşmektedir. Balkanlarda ise hekim başına düşen hasta sayısı hem çok fazla, hem de vakalar oldukça kritik olmaktadır.

Makedonya Ülke Profili:
Ülke Adı: Eski Yugoslav Cumhuriyeti Makedonya (Macedonian Republika Makedonija)
Yüzölçümü: 25,713 km kare
Komşuları: Sırbistan, Bulgaristan, Yunanistan, Arnavutluk
Başkenti: Üsküp
Önemli Kentleri: Bitol, Pirlepe, Kumanova, ve Tetovo
Din: Ortodoks Hristiyanlık, Müslümanlık
Dil: Makedonca (Resmi), Arnavutça, Türkçe
Temel İhraç Ürünleri: Demir-Çelik, Meşrubat, Gıda, Ulaşım Araçları
Cumhurbaşkanı: Boris Trajkovsky